Μεγαλιθική τέχνη 4.000 ετών στον Νότιο Καύκασο αποκαλύπτει πτυχές μιας αρχαίας κοινότητας και, όπως όλα δείχνουν, των οικογενειών που έθαβαν τους νεκρούς τους. Τα χαράγματα στους τοίχους ταφικών θαλάμων στους τύμβους (kurgans) των λόφων Zurtaketi, στη σημερινή Γεωργία, περιλαμβάνουν γεωμετρικά σχέδια, ζώα, σχηματικές απεικονίσεις κατοικιών και ακόμη και σημάδια που μοιάζουν με προϊστορικό «χρονομέτρη» εργασίας για όσους έκτιζαν τα μνημεία.
Σε μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Adoranten, ο ερευνητής Levan Losaberidze επανεξέτασε ανασκαφές πριν από 40 χρόνια, οι οποίες κατέγραψαν 265 χαραγμένες λίθινες πλάκες, ενσωματωμένες σε τύμβους στα γεωργιανά βουνά. Εντόπισε καλλιτεχνικά ύφη που εκτείνονται για πάνω από 1.500 χρόνια και ποικίλες πολιτισμικές παραδόσεις, καθώς και ομάδες από χαράγματα-χαρακιές που ερμήνευσε ως καταγραφές οικογενειών για τον χρόνο που αφιέρωσαν στην κατασκευή των ταφικών μνημείων.
Παρότι υπήρχαν 265 χαραγμένες πλάκες ενσωματωμένες σε θαλάμους και διαδρόμους των kurgans, ο Losaberidze δεν είχε πρόσβαση στο πλήρες υλικό. Οι λίθοι ανακαλύφθηκαν και τεκμηριώθηκαν πριν από δεκαετίες, όταν ο αρχαιολόγος Otar Japaridze τους ανέσκαψε μεταξύ 1959 και 1964. Το μεγαλύτερο μέρος της τεκμηρίωσης χάθηκε και, ως αποτέλεσμα, ο Losaberidze διέθετε μόνο 32 παραδείγματα των χαραγμάτων μέσω φωτογραφιών και σχεδίων.
«The kurgans, dating to the Trialeti culture, showcase a variety of engraved motifs, including geometric patterns, zoomorphic figures, and depictions of dwellings», έγραψε ο Losaberidze, σημειώνοντας ότι, όπως και άλλα ανάλογα έργα στον Νότιο Καύκασο, είναι πιθανό να έφεραν συμβολική ή τελετουργική σημασία, στο πλαίσιο μιας ευρύτερης μεγαλιθικής παράδοσης της περιοχής.
Τα γεωμετρικά μοτίβα —ζιγκ-ζαγκ, χηρώνες, πλέγματα, τρίγωνα, σπείρες και διάστικτα ορθογώνια— κυριαρχούν. Παράλληλα, απεικονίζονται ζώα, μεταξύ των οποίων ελάφια και βόες, καθώς και μοναδικά σχηματικά σχέδια κατοικιών ή καλυβών. Τα πιο αφαιρετικά «κοπτά» σημάδια φαίνεται να κατέγραφαν τη διαδικασία κατασκευής και να δήλωναν ποιες οικογένειες εργάστηκαν στα μνημεία.
«The Zurtaketi Kurgans provide a glimpse into the artistic, symbolic, and ritual practices of Middle Bronze Age communities in the South Caucasus», έγραψε ο Losaberidze. «The engraved slabs, with their rich array of geometric and zoomorphic motifs at Zurtaketi and elsewhere in the region, suggest a somewhat broad, long lasted and previously unexplored tradition of megalithic art in the South Caucasus».
Η κουλτούρα της Trialeti, ενεργή περίπου από το 2000 έως το 1700 π.Χ., είναι σήμερα γνωστή για περίτεχνα αντικείμενα από πολύτιμα μέταλλα και χαλκό. Ο Losaberidze αποδίδει τον ρόλο τόσο της ανέγερσης όσο και της διακόσμησης των μνημείων στις ίδιες τις κοινότητες.
Ο όγκος του διακόσμου στην πέτρα δεν έχει αντίστοιχο αλλού στην περιοχή, ωστόσο τα ταφικά μνημεία της Εποχής του Χαλκού μοιράζονται ένα κοινό συμβολικό ρεπερτόριο πέρα από γεωγραφικά και χρονικά όρια, που συνδέει τη μεγαλιθική τέχνη της Γεωργίας, της Αρμενίας και του Αζερμπαϊτζάν για 1.500 χρόνια. Ο συνδυασμός τελετουργικών και πρακτικών χαραγμάτων μπορεί να βοηθήσει να επαναξιολογηθεί η ερμηνεία των μνημείων και να ανοίξει νέους δρόμους ανάγνωσης και σε άλλα σύνολα.
Επειδή ο Losaberidze εργάστηκε με φωτογραφίες και σκίτσα, χωρίς νέες ανασκαφές ή ραδιοχρονολόγηση, τα πρόσφατα συμπεράσματα δεν είναι ιδιαίτερα οριστικά. Οι ειδικοί ελπίζουν ότι μελλοντική έρευνα θα εμβαθύνει στην κατανόηση της τέχνης και των καταγραφικών πρακτικών της κουλτούρας της Trialeti.
Ο Tim Newcomb είναι δημοσιογράφος με έδρα το Pacific Northwest. Καλύπτει στάδια, αθλητικά παπούτσια, εξοπλισμό, υποδομές και άλλα για διάφορα μέσα, συμπεριλαμβανομένου του Popular Mechanics. Μεταξύ των αγαπημένων του συνεντεύξεων είναι συναντήσεις με τον Roger Federer στη Σουηδία, τον Kobe Bryant στο Λος Άντζελες και τον Tinker Hatfield στο Πόρτλαντ.
