Νέα έρευνα δείχνει ότι η πίσσα σημύδας που χρησιμοποιούσαν οι Νεάντερταλ ως κόλλα για τα εργαλεία τους είχε παράλληλα αντιβακτηριακές ιδιότητες. Πειράματα με αρχαϊκές τεχνικές παραγωγής επιβεβαιώνουν ότι η ουσία καταπολεμά βακτήρια που προκαλούν δερματικές λοιμώξεις. Η ανακάλυψη ενισχύει την εικόνα ενός είδους που δεν ήταν απλώς επιβιώνον, αλλά σκεπτόμενο.
Για δεκαετίες, η πίσσα σημύδας που βρίσκεται σε νεαντερταλικές τοποθεσίες σε όλη την Ευρώπη ερμηνευόταν με έναν μόνο τρόπο: ως κόλλα. Οι Νεάντερταλ την χρησιμοποιούσαν για να συναρμολογούν τα σύνθετα εργαλεία τους, δένοντας λίθινες αιχμές σε ξύλινες λαβές. Αυτό από μόνο του ήταν αρκετά εντυπωσιακό για ένα είδος που για καιρό θεωρούνταν πνευματικά κατώτερο του Homo sapiens. Τώρα, όμως, μια νέα μελέτη από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης υποδηλώνει ότι η χρήση της πίσσας δεν σταματούσε εκεί.
Ο Tjaark Siemssen και η ομάδα του συνέλεξαν φλοιό από δύο είδη σημύδας — την τριχωτή και την ασημένια — και παρήγαγαν πίσσα με τρεις διαφορετικές μεθόδους. Η πρώτη, γνωστή ως “raised structure”, περιελάμβανε μια μικρή λακκούβα, ένα δοχείο συλλογής και ένα κάλυμμα από άργιλο πάνω από φλοιό που καιγόταν αργά. Η δεύτερη ήταν πολύ πιο απλή: καύση μικρής ποσότητας φλοιού κάτω από μια πέτρα, ώστε η πίσσα να συμπυκνώνεται στην επιφάνειά της. Αυτή η μέθοδος “συμπύκνωσης” είναι πιθανώς η πιο αρχαία και η πιο προσιτή για ένα είδος χωρίς εξελιγμένη τεχνολογία. Η τρίτη μέθοδος ήταν η σύγχρονη τεχνική που χρησιμοποιούν ακόμα οι κοινότητες Mi’kmaq του ανατολικού Καναδά, οι οποίοι αποκαλούν την ουσία maskwio’mi και την εφαρμόζουν ως ευρέος φάσματος αντιβιοτικό.
Τα αποτελέσματα ήταν αποκαλυπτικά. Σχεδόν όλες οι παραγόμενες πίσσες έδειξαν αντιμικροβιακή δράση κατά του Staphylococcus aureus, ενός βακτηρίου υπεύθυνου για συνηθισμένες δερματικές λοιμώξεις. Η πιο αποτελεσματική ήταν αυτή από ασημένια σημύδα με τη μέθοδο raised structure. Μόνο μία παραλλαγή — από τριχωτή σημύδα με τη μέθοδο συμπύκνωσης — δεν έδειξε σημαντική δράση. Το κρίσιμο εύρημα είναι ότι οι αντιβακτηριακές ιδιότητες εμφανίζονται ανεξάρτητα από την τεχνική παραγωγής, πράγμα που σημαίνει ότι ακόμα και με τις πιο πρωτόγονες μεθόδους, ένας Νεάντερταλ θα μπορούσε να παράγει μια ουσία ικανή να καταπολεμά μολύνσεις.
Η έρευνα δεν αποδεικνύει ότι οι Νεάντερταλ χρησιμοποιούσαν συνειδητά την πίσσα ως φάρμακο — αυτό παραμένει εικασία. Η Karen Hardy από το Πανεπιστήμιο της Γλασκώβης επισημαίνει ότι η παραγωγή πίσσας σημύδας είναι μια χρονοβόρα διαδικασία, και για να αποδειχθεί ιατρική πρόθεση θα χρειαζόταν να αποδειχθεί ότι η ουσία προσέφερε κάτι μοναδικό σε σχέση με άλλα διαθέσιμα φυτά. Είναι μια δίκαιη επιφύλαξη. Ωστόσο, η ίδια η Hardy έχει συμβάλει σε προηγούμενες έρευνες που βρήκαν ίχνη αχίλλειας και χαμομηλιού στα δόντια Νεαντερτάλ — φυτά χωρίς θρεπτική αξία αλλά με γνωστές φαρμακευτικές ιδιότητες. Ένας άλλος Νεάντερταλ με οδοντικό απόστημα φαίνεται να κατανάλωνε φυτά με αναλγητικές και αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες.
Η εικόνα που διαμορφώνεται σταδιακά είναι αυτή ενός είδους που παρατηρούσε τον κόσμο γύρω του και έβγαζε συμπεράσματα — όχι με τη μορφή επιστημονικής μεθόδου, αλλά με την εμπειρική λογική της επιβίωσης. Αν η πίσσα σημύδας κρατούσε μια πληγή καθαρή και επουλωνόταν πιο γρήγορα, κάποιος θα το είχε παρατηρήσει. Και αυτή η παρατήρηση θα είχε μεταδοθεί. Το ερώτημα δεν είναι πλέον αν οι Νεάντερταλ ήταν αρκετά έξυπνοι για κάτι τέτοιο — αλλά πόσα ακόμα δεν έχουμε ανακαλύψει.
