Στην Κίνα οι περισσότεροι ηλικιωμένοι μόλις βγουν στην σύνταξη περνούν τον χρόνο τους φροντίζοντας τα εγγόνια τους ή ταξιδεύοντας στον κόσμο. Ο 62χρονος όμως Μπάι Γουάιμινγκ ζει μία δεύτερη καριέρα εκλαϊκεύοντας την επιστήμη του.

Συνταξιούχος μετά από 40ετή σταδιοδρομία στη γεωφυσική, ο Μπάι έχει δώσει πάνω από 800 διαλέξεις σχετικά με την επιστήμη του σε σχολεία σε ολόκληρη τη χώρα, συμπεριλαμβανομένων απομακρυσμένων αγροτικών περιοχών. Του αρέσει να ανοίγει τις ομιλίες του με την φράση:« Η επιστήμη είναι γύρω μας» προτού φωτίσει την συζήτησή με μικρά πειράματα. Για να δείξει πως εκρήγνυνται τα ηφαίστεια ο Μπάι ζητά από έναν μαθητή να ρίξει ζάχαρη σε ένα μπουκάλι μπύρας. Η ζάχαρη παράγει διοξείδιο του άνθρακα που κάνει την μπύρα να «εκτοξευθεί» από το μπουκάλι.

« Θυμάμαι ότι το σχολικό βιβλίο μου ανέφερε τα ηφαίστεια, αλλά ο δάσκαλός μου δεν έκανε αυτό το πείραμα» λέει ένας πτυχιούχος φοιτητής.

Ο Μπάι είναι ένα από τα 60 μέλη των Δημόσιων Διαλέξεων Ανώτερων Επιστημόνων, ενός οργανισμού που εποπτεύεται από την Κινεζική Ακαδημία Επιστημών. Ιδρύθηκε το 1997 και η ομάδα των ομιλητών αποτελείται κυρίως από συνταξιούχους ερευνητές σε τομείς όπως η αστρονομία, η φυσική, η χημεία και η βιολογία. Ο πιο ηλικιωμένος είναι 90 χρόνων ενώ ο μέσος όρος ηλικίας είναι τα 68. Ο Ζονγκ Τσι, ιδρυτής του οργανισμού, λέει ότι η πλειοψηφία της ομάδας στο παρελθόν είχε ελάχιστη εμπειρία στη διάδοση της επιστήμης, παρά το γεγονός οτι είχε αφιερώσει τη σταδιοδρομία της στην επιστημονική έρευνα. Οι επίτιμοι αυτοί επιστήμονες εξακολουθούν να είναι αυστηροί όταν πρέπει να επιλέξουν συνταξιούχους που υποβάλλουν αιτήσεις για να συμμετάσχουν στην ομάδα. Ανεξάρτητα από τους τίτλους και τα βραβεία, όλοι οι υποψήφιοι πρέπει να παραδώσουν μια έκθεση και να δώσουν μία διάλεξη. Εάν το κοινό κρίνει οτι η διάλεξη είναι δύσκολο να κατανοηθεί, η αίτηση μπορεί να απορριφθεί. Εκείνοι που επιθυμούν να αποκτήσουν φήμη, απορρίπτονται επίσης.

« Οι διαλέξεις πρέπει να είναι ενδιαφέρουσες. Πιθανόν να είναι δύσκολο να προσπαθήσουν να εξηγήσουν καθαρά έναν τύπο στο κοινό. Σε αυτήν την περίπτωση αποδεικνύεται οτι η διάδοση της επιστήμης είναι πιο δύσκολη από την διεξαγωγή έρευνας» λέει ο γεωλόγος Χου Γουενγιάο, ο οποίος για να προκαλέσει το ενδιαφέρον του κοινού κάνει συχνά σύγκριση με την μουσική.

« Σε αντίθεση με τους τενόρους όπου ο καθένας έχει τα πλεονεκτήματά του, εμείς οι επιστήμονες πρέπει να χρησιμοποιήσουμε δεδομένα, καμπύλες και εξισώσεις για να αναλύσουμε τις φωνές μας. Πολλοί φοιτητές πονοκεφαλιάζουν όταν πρόκειται για τα μαθηματικά, τη φυσική και τη χημεία. Πάντα σκέφτομαι πώς να κάνω αυτά τα θέματα προσιτά» εξηγεί ο Χου.

Ομως και οι συνταξιούχοι επωφελούνται από τις διαλέξεις καθώς όλο και κάτι περισσότερο μαθαίνουν. Πολλοί κάνουν παρουσιάσεις και βίντεο μέσω PowerPoint, ενώ γράφουν ανέκδοτα, ιστορίες και στίχους που κάνουν την διδακτική αίθουσα να τραντάζεται από τα γέλια. Μέχρι το 2017 η επιστημονική ομάδα είχε δώσει 23.000 διαλέξεις, κυρίως σε δημοτικά και γυμνάσια, σε συνολικό ακροατήριο 8,2 εκατομμυρίων. Επίσης έκαναν παρουσιάσεις σε κοινωνικές εκδηλώσεις, σε φυλακές, στο στρατό αλλά… και σε θρησκευτικούς χώρους. Διέσχισαν λόφους και ποτάμια, άντεξαν πολικό κρύο και καύσωνες μέχρι να φθάσουν σε απομακρυσμένα αγροτικά σχολεία. Μία φορά, ο Χου έδωσε διάλεξη σε μία παιδική χαρά επειδή το δημοτικό σχολείο της περιοχής δεν είχε αίθουσα εκδηλώσεων, οι μαθητές όμως άκουγαν με προσοχή χωρίς να αποσπάται το ενδιαφέρον τους.

Πρόσφατα ο πρόεδρος της Κίνας Σι Τζινπίνγκ περιέγραψε την επιστημονική καινοτομία και διάδοση ως «δύο φτερά για την καινοτομία με γνώμονα την ανάπτυξη».

Τα τελευταία χρόνια έκαναν την εμφάνισή τους πολλά δημόσια πρόσωπα και οργανισμοί που ασχολούνται με την εκλαϊκευμένη επιστήμη μέσω των κοινωνικών μέσων ενημέρωσης, όμως οι συνταξιούχοι επιστήμονες ελπίζουν οτι στο μέλλον όλο και περισσότεροι επιστήμονες θα αναλάβουν τα ηνία. Το πλεονέκτημά τους, όπως λέει ο Μπάι, έγκειται στα χρόνια που πέρασαν κάνοντας έρευνες. Το θέμα των διαλέξεών τους βασίζεται στην πραγματική και επιστημονική έρευνα που έχουν κάνει και απαγορεύεται να το ανεβάσουν στο διαδίκτυο.

Σήμερα η ομάδα αναζητά επιστήμονες ειδικούς σε πρωτοπόρα θέματα όπως η τεχνητή νοημοσύνη και η επιστήμη των ωκεανών.

« Είναι ευθύνη του επιστήμονα να διαδώσει τις γνώσεις του» λέει ο Μπάι.