Φορείς από επτά πόλεις του κόσμου βρέθηκαν αυτήν την εβδομάδα στην Αθήνα για να παρουσιάσουν επιλεγμένα προγράμματα κοινωνικής καινοτομίας, στο πλαίσιο του προγράμματος «Επιτάχυνση αλλαγών για την κοινωνική συνοχή», μια πρωτοβουλία του δήμου Αθηναίων για την ενημέρωση, δραστηριοποίηση, συντονισμό και συνεργασία όλων των φορέων , οργανισμών, ΜΚΟ και ιδρυμάτων, που δραστηριοποιούνται στην αντιμετώπιση της ανεργίας των νέων, των μακροχρόνια ανέργων, καθώς επίσης και του κοινωνικού αποκλεισμού των παιδιών.
Στόχος του προγράμματος – που συνοδεύεται από εργαστήρια, στα οποία οι φορείς από τους δήμους Βαρκελώνης, Λισσαβόνας, Ρότερνταμ, Στοκχόλμης και Αθήνας, παρουσίασαν τις δικές τους εμπειρίες και τα επιτεύγματα στους τομείς δραστηριότητάς τους στην κοινωνική καινοτομία – είναι να ενημερωθούν οι αρμόδιες υπηρεσίες του δήμου, δημόσιοι οργανισμοί, Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις και κοινωνικοί εταίροι, ώστε να υποστηριχθεί η μεταφορά των καινοτόμων δράσεων και στην Αθήνα. Το πρόγραμμα υλοποιείται με την ευγενική υποστήριξη του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος και του Ιδρύματος «laCaixa».
Όπως δηλώνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο συντονιστής του προγράμματος και διευθύνων σύμβουλος του οργανισμού UP Social Μικέλ ντε Παλαδέλια, «είναι γεγονός ότι αυτά που πρέπει να κάνουμε, ποτέ δεν είναι αρκετά. Έχουμε πολλά περισσότερα προβλήματα από λύσεις. Όμως, θα πρέπει να δώσουμε απαντήσεις, που θα είναι πιο κατάλληλες κι αποτελεσματικές, πιο αειφόρες και δίκαιες, στα προβλήματα της μακροχρόνιας ανεργίας, της ανεργίας των νέων και στην κοινωνική ένταξη των παιδιών στην Αθήνα. Η ιδέα ήταν να φέρουμε μαζί αποδεδειγμένα επιτυχημένους οργανισμούς και προγράμματα από το εξωτερικό, ώστε μεταφέροντας την εμπειρία τους να μεταβάλλουν δραστικά τα επιτεύγματα των ΜΚΟ, της κυβέρνησης και της τοπικής αυτοδιοίκησης και άλλων ιδιωτικών φορέων και ιδρυμάτων, δείχνοντας πως κατάφεραν τόσα πολλά αποτελέσματα με τόσο λίγη χρηματοδότηση. Κι αυτό πιστεύω πως έχουν απόλυτη ανάγκη τώρα χώρες όπως η Ελλάδα, η Ισπανία κι η Πορτογαλία. Η κεντρική ιδέα του εγχειρήματος ήταν, αντί να οικοδομήσουμε κάτι από το μηδέν, να φέρουμε επιτυχημένες καινοτομίες από έξω και να τις προσαρμόσουμε στην ελληνική πραγματικότητα».
Είναι γεγονός αναντίρρητο πως η παρούσα χρηματοοικονομική κρίση έχει προκαλέσει ανατροπές σε όλα τα επίπεδα της κοινωνίας, του χώρου της εργασίας, της καθημερινής ζωής και κυρίως στους τομείς του κοινωνικού κράτους και τις δημόσιες υπηρεσίες, που δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν τον μεγάλο όγκο των συνανθρώπων μας που έξαφνα βρίσκονται σε ανάγκη, αλλά και των φύσει ευαίσθητων κοινωνικών ομάδων, όπως και τα πολλαπλά προβλήματα που απασχολούν τον πολίτη στην καθημερινότητά του. Κυρίως, δε, την επανένταξη στην αγορά εργασίας και στην πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας, πρόνοιας κι εκπαίδευσης, που στερούνται λόγω των οικονομικών συνθηκών. Για παράδειγμα τα προγράμματα SOS Project από τη Βρετανία και το Specialisterne από τη Δανία, αντίστοιχα δραστηριοποιούνται στην επανένταξη των νεαρών με παραβατική συμπεριφορά, ή την ένταξη στην αγορά εργασίας των αυτιστικών παιδιών, που οι κοινωνικές διακρίσεις δεν βοηθούν να αναπτύξουν τις πραγματικά εντυπωσιακές δυνατότητες τους, που χρειάζονται απλώς κατάλληλο κίνητρο.
«Υπάρχει αρκετός χώρος στην Αθήνα για κοινωνική καινοτομία, όμως τούτο προϋποθέτει πως πολλοί φορείς και σημαντικά ιδρύματα, όπως και ο επιχειρηματικός χώρος, θα συστρατευθούν και θα δεσμευθούν για τη δημιουργία θέσεων εργασίας για την επανένταξη των ευαίσθητων ομάδων. Οι εργοδότες είναι απόντες και θα πρέπει να τους φέρουμε στο πρόγραμμα», τονίζει στο ΑΠΕ – ΜΠΕ ο Χένρικ Τόμσεν του Specialisterne, του οποίου το πρόγραμμα εντυπωσίασε στην εκδήλωση της Αθήνας.
«Θα χρειασθεί χρόνος, ίσως, για να γίνει ο σχεδιασμός και η εκτέλεση ενός προγράμματος, αλλά θα μπορέσει η Αθήνα να κάνει ένα πιλοτικό πρόγραμμα, γιατί η επιτυχία του είναι αποδεδειγμένη σε άλλες χώρες, όπως η Νότιος Αφρική, ή η Ισπανία, η Ιταλία. Γιατί όχι και στην Ελλάδα; Είναι ένα πρόγραμμα που δημιουργεί ισότιμους ανθρώπους και τους κινητοποιεί να αναπτύξουν το ταλέντο τους. Και από το ταλέντο τούτο έχει να επωφεληθεί ολόκληρη η κοινωνία», τονίζει ο κ. Τόμσεν.
Στις περιστάσεις αυτές το έργο τούτο, που σε πλήρη βαθμό δεν έχει τη δυνατότητα εκ των πραγμάτων να καλύψει καθ’ ολοκληρίαν το κράτος, αναλαμβάνουν να φέρουν εις πέρας σε στοχευμένο πεδίο δράσης η τοπική αυτοδιοίκηση με τις δομές της και διάφορες ΜΚΟ και άλλοι φορείς κι ιδρύματα. Όμως, η πολλαπλότητα των προβλημάτων και το εύρος των αναγκών είναι φορές που απαιτούν προγραμματισμούς και δράσεις πέραν από τις συμβατικές ανακουφιστικές επεμβάσεις της διοίκησης, έτσι ώστε όχι απλώς να προσφέρουν ανακούφιση, αλλά κυρίως να δημιουργούν τέτοιες δομές που δεν θα επιλύουν ευκαιριακά το πρόβλημα, αλλά με καινοτόμες δράσεις, στις οποίες θα εμπλέκονται όχι μόνον δημόσιοι φορείς, αλλά θα ενεργοποιούνται όλες οι δυνατότητες που το περιβάλλον της αγοράς, των ιδιωτικών υπηρεσιών και φορέων, που μπορούν να συμβάλουν στην επανένταξη ατόμων και ομάδων που πλήττονται από την κρίση. Όπως και για το φλέγον ζήτημα της ένταξης των νέων επιστημόνων στην αγορά εργασίας, ιδίως σε περιόδους κρίσης.

«Το πρόγραμμα που παρουσιάζουμε εμείς αποτελεί μία καλή λύση για την αντιμετώπιση του μεγάλου προβλήματος που παρουσιάζεται στο διάστημα μεταξύ της περαίωσης των σπουδών καιτης σωστής ένταξης στην αγορά εργασίας. Γιατί η απόκτηση μίας καλής εργασίας αποτελεί ένα από τα στοιχεία που καθορίζουν τη ζωή σου. Εμείς έχουμε διαπιστώσει ότι σε μεγάλο βαθμό η εκπαίδευση έχει απομακρυνθεί από τις ανάγκες τις εργασίας και πασχίζουμε να συμπληρώσουμε αυτή τη διαφορά, για να μην παγιδευθούν οι νέοι σε αυτό το κενό», τονίζουν οι Ροδρίγο Κον και Φρανσίσκο Ρούΐς του προγράμματος Forge από την Αργεντινή.

«Αυτό που έχει ενδιαφέρον είναι πως σε ολόκληρο τον κόσμο μεγάλο ποσοστό των νέων δυσκολεύεται να ξεκινήσει την εργασιακή του σταδιοδρομία. Υπάρχει λίγη εμπιστοσύνη από την πλευρά των εργοδοτών στο να προσφέρουν εργασία σε νέους κι εμείς προσπαθούμε να τους συνδράμουμε στα πρώτα βήματα της εργασιακής τους σταδιοδρομίας. Βοηθούμε τους νέους να συνεχίσουν τις σπουδές τους σε ανώτερο επίπεδο, ενώ συνεχίζουν να εργάζονται. Βοηθούμε και τους νέους και τις εταιρείες να βρούν τις κατάλληλες λύσεις και το πρόγραμμα συνιστά μία γέφυρα ανάμεσα στον κόσμο των σπουδών και στο πεδίο της αγοράς», τονίζουν οι κ.κ. Κον και Ρούΐς στο ΑΠΕ – ΜΠΕ.

Όμως πώς θα μπορούσε κανείς να χαρακτηρίσει τους φορείς αυτούς της κοινωνικής καινοτομίας και να ορίσει τον ρόλο τους στην κοινωνία; Θα δράσουν απλώς ως μεσολαβητές, πάροχοι μιας μεθοδολογίας, ή ως δραστήρια κοινωνικά υποκείμενα; «Εμείς αντιλαμβανόμαστε περισσότερο τους εαυτούς μας ως μεσίτες, ως καταλυτικούς παράγοντες της καινοτομίας. Γιατί υπάρχουν αποδεδειγμένα επιτυχημένες ιδέες και πολλή γνώση πάνω σε αυτούς τους τομείς παντού στον κόσμο, μπορούν να προέλθουν από το Ρότερνταμ, την Αργεντινή, το Ισραήλ, παντού. Πρωτίστως δρούμε ως μεσίτες, γιατί ανταποκρινόμαστε σε μία ανάγκη, όπως αυτή που έχει η Αθήνα, ταυτοποιώντας τα προβλήματα που έχει και κατόπιν εντοπίζουμε ποια θα πρέπει να είναι η προσέγγιση και ψάχνουμε να βρούμε τα κατάλληλα προγράμματα που ανταποκρίνονται επακριβώς στις ανάγκες της Αθήνας», τονίζει ο κ. Ντε Παλαδέλια.

Ποια, όμως, ήταν η πρώτη εντύπωση που οι εκπρόσωποι των φορέων αυτών αποκόμισαν από την αθηναϊκή εμπειρία τους; «Είναι πολύ νωρίς να πω κάτι, αλλά απ’ όσα βλέπω υπάρχει μία λαχτάρα για καινοτομία. Όλοι διαπιστώνουν πως το να συνεχίζουμε την πεπατημένη, δεν πρόκειται να φέρει αποτελέσματα. Υπάρχει ενδιαφέρον, υπάρχουν ήδη κάποιες καινοτομίες στην Ελλάδα, αλλά το πρόβλημα είναι πως είναι μικρές και πολύ απομονωμένες. Συνεπώς, η πρόκληση στην προκειμένη περίπτωση είναι να εντοπίσουμε τις εθνικού μεγέθους καινοτομίες και να τις διευρύνουμε και να τις εξακτινίσουμε σε όλο το μήκος και πλάτος της χώρας».

Μολαταύτα, η αδιαφιλονίκητη διαπίστωση είναι πως το πρόβλημα στην Ελλάδα υπό την παρούσα συγκυρία είναι να βρεθούν εκείνοι οι φορείς που έχουν και μπορούν να προσφέρουν επαρκή χρηματοδότηση για τη συντήρηση και προώθηση τέτοιων καινοτόμων κοινωνικών προγραμμάτων.

«Υπάρχουν, ήδη, πολλά ιδρύματα, που δραστηριοποιούνται σε προγράμματα, όπως το Ίδρυμα Νιάρχος, αλλά υπάρχουν και άλλοι καινοτόμοι μηχανισμοί χρηματοδότησης που πρέπει να αναζητηθούν, όπως τα ευρωπαϊκά κοινωνικά προγράμματα, στα οποία η κυβέρνηση δεν πληρώνει για τη δημιουργία, αλλά για το αποτέλεσμα του προγράμματος, οπότε αυτό συμβάλλει στην εξοικονόμηση πόρων από τον προϋπολογισμό, πληρώνεις στο τέλος του προγράμματος. Αντί να έχεις χρηματοδότηση που να προϋπάρχει της παρέμβασης, έχεις πληρωμή άμα τη υλοποιήσει της παρέμβασης. Αυτός είναι ένας τρόπος χρηματοδότησης που χρησιμοποιείται σε κοινωνικά προγράμματα και μπορεί να αποτελέσει τρόπο εναλλακτικών πόρων», τονίζει ο ντε Παλαδέλια.

Ποιος είναι ο ρόλος της τοπικής αυτοδιοίκησης στην αναζήτηση προγραμμάτων κοινωνικής καινοτομίας; «Πιστεύω πως οι πόλεις είναι τα καλύτερα εργαστήρια για την κοινωνική καινοτομία, κι οι δημαρχίες μπορούν να παίξουν τον ρόλο του μεσίτη στην ανάπτυξη των καινοτόμων δράσεων, διευκολύνοντας τες, γιατί πολλές από αυτές τις δράσεις συνδυάζουν τον δημόσιο τομέα και την ιδιωτική πρωτοβουλία. Και θεωρώ πως στην τομή αυτών των δύο πεδίων υπάρχουν οι δυνατότητες για την κοινωνική καινοτομία», καυαλήγει ο κ. ντε Παλαδέλια.